Getto

Getto – odizolowana część miasta, przeznaczona dla zamieszkania mniejszości narodowej, etnicznej, kulturowej bądź religijnej, poza którą nie wolno tejże społeczności zamieszkiwać. Od XVI w. także potoczna nazwa dzielnic (ulic) żydowskich. Na samym początku getta były tworzone za zgoda ludności żydowskiej w celu zakochania wyjątkowości swojej kultury, jednakże w późniejszym czasie były tworzone przymusowo. Najczęściej tereny zamieszkiwane przez ludność żydowskom były ogradzanie grubym murem oraz posiadało własna administracje. W czasie II wojny światowej Niemcy tworzyli oddzielone od reszty miasta getta, zwane oficjalnie Jüdische Wohnbezirk [niem. żydowski okręg mieszkaniowy]. Po rozpoczęciu przez III Rzeszę operacji Barbarossa w czerwcu 1941 roku i sukcesach niemieckich na froncie wschodnim realizacja hitlerowskiej koncepcji „Ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej” przybrała formę systematycznego mordu. Żydów zabijano w masowych egzekucjach, a następnie w tworzonych specjalnie ośrodkach zagłady. O 6.00 rano 19 kwietnia 1943 oddziały niemieckie dowodzone przez szefa warszawskiej SS i policji płk. Ferdinanda von Sammern-Frankenegga wkroczyły na teren getta z dwóch kierunków: Nalewkami i od skrzyżowania ul. Gęsiej z Zamenhofa. Celem akcji było dokonanie ostatecznej likwidacji getta. Wybuchło powstanie. Żydzi stawili niespodziewanie silny opór, zmuszając niemieckie oddziały do wycofania się. Tego samego dnia dowództwo sił niemieckich objął gen. SS Jürgen Stroop. 8 maja 1943 w otoczonym przez Niemców i Ukraińców bunkrze przy ul. Miłej zginął dowódca powstania Mordechaj Anielewicz wraz z ok. 120 powstańcami. Sporadyczne walki trwały jednak jeszcze do połowy maja 1943. Głód panujący w gettcie miał tyle twarzy ile było jego ofiar. L. Hirszfeld wyróżniał i charakteryzował dwa jego typy: „Niektórzy wyglądają jak balony – blada, obrzękła twarz, oczu nie widać, nogi jak u słonia. Lub też szkielety obciągnięte bladożółtą skórą” Część z przebywających w getcie Żydów została wywieziona i zamordowana w Treblince, większość Niemcy deportowali na Lubelszczyznę, gdzie powstały obozy pracy. Zamordowano ich na początku listopada 1943 r. podczas tzw. Operacji „Dożynki”.